Merge pull request #3 from KairaBegudiri/patch-1

Update linux_uyumlu_donanim.md

Author: berkaygediz

src/rehberler/linux_uyumlu_donanim.md

@@ -1,62 +1,101 @@
 # Linux Uyumlu Donanım Seçim Rehberi
 
-> **Yazar:** [Kaira](https://www.reddit.com/user/chanyu_k/)
+> **Yazar:** [Kayra](https://www.x.com/QMinun)
 
-Dünya üzerindeki serverların %87-91 kadarı Linux üzerinden çalışıyor. Bu server odaklı donanımların Linux'da iyi çalıştığı anlamına geliyor.
+## Neden bu rehbere ihtiyacımız var? 
+Statista'nın sağladığı veriye göre dünya üzerindeki sunucuların yaklaşık %96 kadarı Linux kerneli kullanan işletim sistemleri (ya da topluluk jargonuyla dağıtımları) üzerinden yürüyor. Bu da sunucu odaklı geliştirilmiş donanımların Linux'ta zaten halihazırda tak çalıştır şekilde çalıştığı anlamına geliyor. Ancak bu durum ne yazık ki masaüstü kullanıcısı odaklı donanımlarda tam olarak böyle değil. Masaüstü Linux kullanımı yavaştan büyümeye başladı. Amerikan hükümet raporuna göre masaüstü Linux kullanımı %6 civarına ulaşmış durumda. Biz de masaüstü Linux kullanıcıları için donanım seçme rehberi yapma kararı aldık.
 
-Bu rehberde sizlere Linux odaklı donanım almak istediğiniz vakit nelere yönelmeniz gerek, hangi cihazlar hangi senaryolarda verimli vs bunlardan bahsedeceğim.
+## CPU Seçimi
 
-## CPU
+Her CPU hemen hemen her işletim sisteminde çalışır. Bu konuya özellikle dikkat etmenize gerek yok. Hem Intel hem AMD işlemcileri Linux tarafında sorunsuz çalışmakta.
 
-Tüm CPU'lar Linux üzerinde çalışır. Linux ile en uyumlu CPU, ARM mimarili işlemcilerdir (bunun sebebi Android'dir). Masaüstü için Intel CPU öneririm ama AMD cpular da Linux tarafında sizi üzmeyecektir.
+Bazı kullanıcılar, Intel işlemcilerde güç profili sayısının 2 ile kısıtlı olduğunu bildirmiş durumda. QubesOS ekibine göre de AMD işlemciler tutarsız güvenlik protokollerine sahip. Ancak bunu "AMD genel olarak sorunlu" şeklinde algılamayın, bu sadece çok spesifik teknik bir alan için geçerli.
 
-## GPU
+Biz Türkiye'deki fiyat avantajından ötürü AMD işlemcileri önersek de bireysel tercihiniz burada olumsuz bir sonuç doğurmayacaktır
 
-AMD ve İntel GPU'lar Linux'ta sorunsuz çalışır. Sürücüleri çekirdeğe gömülüdür. Çekirdek, donanımınızı algılayıp gerekli modülü önyükleme sırasında aktif edip gereksiz modülleri kapatır. Dolayısıyla tak-çalıştır mantığıyla en güncel sürücülerle bu GPU'ları kullanabilirsiniz.
+### Arm işlemciler hakkında 
+Arm işlemcileri genel olarak masaüstü tarafında emekleme aşamasında. Ancak ARM Linuxlar, Android ve Raspberry Pi sayesinde yeterince iyi durumda mevcut halleri ile. Bu yazının yazıldığı 23 Kasım 2025 tarihinde Valve'nin Steam Frame cihazı sayesinde ARM tarafında oyun sektörünün de gelişmesi bekleniyor. 
+
+## GPU Seçimi
+
+### AMD
+AMD GPUlar Linux'ta tak çalıştır olacak şekilde çalışmaktadır. Modern bir AMD GPUya sahipseniz `amdgpu` paketini indirmeyi isteyebilirsiniz. 
+
+### INTEL Arc
+
+Intel'in piyasaya yeni sürdüğü Arc GPUları ile ilgili ne yazık ki elimizde çok fazla kullanıcı verisi yok. Ancak Linux için driver dağıtıyor (apt, dnf, arch linux) ve kullanıcılar arasında henüz sorun bildiren bir kişiye rastlanmadı. 
 
 ### Nvidia
 
-NVIDIA tarafında Linux desteği uzun yıllar boyunca çeşitli sorunlarla anılıyordu. Görüntü yırtılmaları, kare senkronizasyon sorunları, ekrana görüntü basamama ve genel kararsızlıklar özellikle eski nesil sürücülerde yaygındı. Bu durum, NVIDIA v580 sürücüleri yayımlanana kadar büyük ölçüde devam etti.
+Nvidia Linux tarafında epey sorunluydu eskiden. X11 kısmında sorun çıkarmasa da Wayland kullanmak istediğinizde kullanılamaz haldeydi. Nvidia, RTX 5000 serisini yayınlamasıyla birlikte odak noktasını sunuculara çevirdi. Modern Nvidia driverlarıyla birlikte Linux tarafındaki tüm sorunlarını çözdüler ve şu sıralar odak noktaları Linux driverları. Asus işbirliğiyle kendi Linux dağıtımlarını bile yaptılar. 
+
+Nvidia, spesifik olarak 580 numaralı driverları ile birlikte UNIX'te tamamen verimli şekilde kullanılabiliyor. 
+
+Linux olmayan UNIX işletim sistemleri arasında Nvidia driverları alanlar şunlar:
+* FreeBSD (Nvidia 580 sürücü desteği, kusursuz çalışıyor)
+* Solaris (Nvidia 580 sürücü desteği, kusursuz çalışıyor)
 
-En güncel sürücüler olan NVIDIA v580 sürücülerinin yayınlanması ile birlikte Nvidia tarafındaki bütün dertlerimiz tamamen yok oldu.
+Nvidia'nın 580 sürüm numaralı sürücülerinin Linux tarafındaki önemi epey fazla. Mutlaka dikkat etmeniz gerek. Bu, dağıtım seçerken de birinci önceliğiniz olmalı.
 
-Hatta v580 sürücülerinin sunduğu kararlılık seviyesinin, birçok senaryoda Linux üzerindeki AMD GPU sürücülerinin önüne geçtiğini söylemek mümkün.
+23 Kasım 2025 itibariyle buna uyan dağıtımlar:
 
-Linux tarafında Nvidia GPU kullanacaksanız v580 öncesi sürücüleri kurmanızı önermiyoruz.
+**Ana repolarda 580 ve üstü sürücü desteği veren dağıtımlar**
+* Fedora
+* Arch Linux
+* Ubuntu
+* Manjaro
+* NixOS
+* Void Linux
+* Pardus
+* ZorinOS
 
-Eğer GT/GTX bir ekran kartına sahipseniz bu dediklerimin hiçbiri geçerli değil. O kartlarda sürücü kurmanıza gerek yok, onlar kernele gömülü.
+**Testing repolarında 580 ve üstü sürücü desteği veren dağıtımlar**
+* NixOS
+* Gentoo
 
-Eğer Nvidia GPU'lara sahipseniz aşağıdaki Linux dağıtımlardan uzak durun:
+**Herhangi bir repoda 580 ve üstü sürücü vermeyen dağıtımlar**
+* Debian
+* Linux Mint
+* PCLinuxOS
 
-- Debian (535)
-- Linux Mint (565)
-- Manjaro (575)
-- NixOS (570)
+**Nvidia dağıtmayan dağıtımlar:**
+* Alpine Linux
+* Chimera Linux
 
-Gönül rahatlığıyla kullanabileceğiniz ve ekran kartı konusunda asla ama asla sorun yaşamayacağınız dağıtımlar:
+Biz popüler dağıtımlar arasında böyle bir liste hazırlamış olsak da dağıtım repoları arasında nvidia sürücü durumunu kontrol etmek isteyebilirsiniz.
+Nvidia kullanıyorsanız ve performans kaybı ve kusurlar olmadan bilgisayarınızı kullanmak istiyorsanız Nvidia 580 sürücülerini indirmeniz şart.
 
-- Arch Linux
-- Ubuntu
-- Fedora
-- Gentoo
-- OpenSUSE (kurulumu sıkıntılı bundan uzak durun yeniyseniz)
+## Anakart seçimi
 
-Bu dağıtımların hepsi 580 sürücü paketine sahip. Dolayısıyla Nvidia GPU'ya sahipseniz bunları kullanmalısınız.
+Asrock markası Linux için uyumlu donanımlar üreten bir marka ve Türkiye'de, hepsiburada, sinerji gibi platformlarda uygun fiyatlı anakartlar satıyor. Asus da Linux tarafında epey iyi çalışan donanımlar üreten bir marka. MSI gibi üreticiler ise ne yazık ki iyi bir tercih olmayabiliyor bazen.
+
+Anakart konusunda epey dikkat etmeniz ve biraz da kendiniz araştırma yapmanızda fayda var. Bazen seriden seriye çok şey değişebiliyor. Biz genel olarak değerlendirme yaptık. Fan yönetimi gibi konularda sorun yaşamamak için buna dikkat etmeniz gerek. 
+
+Biz r/linuxturkey olarak ASRock marka anakartlar öneriyoruz. İkincil bir tercih olarak Asus markasına da bakabilirsiniz
 
 ## USB Wi-fi Adaptörleri
+Not: Ethernet kablosu kullanıyorsanız bu kısmı önemsemeniz gerekmiyor
 
+Linux tarafında USB Wi-fi adaptörlerinde artık pek sorun olmuyor
 Linux tarafında desteklenenler:
 
-- MT7921/MT7922 Atheros AR9271
-- Ralink RT5370 / RT5572
-- Mediatek MT7601U
-- RTL8812AU / 8814AU
-- MT7921/MT7922
+* MT7921/MT7922 Atheros AR9271
+* Ralink RT5370 / RT5572
+* Mediatek MT7601U
+* RTL8812AU / 8814AU
+* MT7921/MT7922
 
-Bu _chipsetler_ Linux tarafında mükemmel çalışıyor. Ethernet kablosu kullanıyorsanız bu kısmı önemsemeniz gerekmiyor
+Bu chipsetler Linux ve BSD tarafında sorunsuz çalışıyor. 
 
 ## RGB Klavye & Fare
+* **Corsair:** `ckb-next` (Gentoo için: `ckb`)
+* **OpenRazer:** https://openrazer.github.io/
+* **Rampage:** Eğer Linux odaklı bir sistem toplayacaksanız, monitörleri dışında bu markadan uzak durmanızı bu rehberin yazıldığı 23 kasım 2025 tarihi itibariyle şiddetle öneriyoruz.
+
+## Donanımı topladık, hangi dağıtımı seçmeliyiz?
+
+Topluluk olarak yeni kullanıcılara Fedora, yeni Nvidia kullanıcılarına Manjaro öneriyoruz.
+
+## Ben laptop alacağım, ben ne yapayım?
+Çoğu Lenovo, HP (victus dahil), Dell ve Asus laptop Linux'ta sorunsuz çalışıyor. Laptoplar ile ilgili yakın zamanda farklı bir rehber hazırlayacağız
 
-- **Corsair:** [ckb-next](https://github.com/ckb-next/ckb-next)
-- **OpenRazer:** [openrazer.github.io](https://openrazer.github.io/)
-- **Rampage:** Ayar ve yapılandırma yazılımları sadece Windows'u destekler. Linux desteği yoktur.